Wat kunt u met uw (oude) lijfrente?

Heeft u jaren geleden een lijfrente afgesloten – bijvoorbeeld via uw werkgever of als onderdeel van de toenmalige spaarloonregeling? Veel van deze lijfrentes verdwijnen na verloop van tijd wat uit beeld, terwijl ze vaak nog steeds van invloed zijn op uw financiële toekomst. Juist daarom is het waardevol om er af en toe opnieuw naar te kijken. Sluit het product nog aan bij uw situatie? Wat kunt u ermee nu het pensioen dichterbij komt, of als u juist nog een lange looptijd voor de boeg heeft? In dit artikel leggen wij kort uit wat een lijfrente precies inhoudt, welke fiscale voordelen eraan verbonden zijn en wat u kunt doen met een bestaande (oudere) lijfrente. We bespreken situaties waarin actie wenselijk kan zijn – en wanneer niet – en geven inzicht in de keuzes die u heeft bij het bereiken van de einddatum. Wat is een lijfrente? Een lijfrente is een financiële oplossing om aanvullend pensioen op te bouwen. U betaalt gedurende de opbouwfase premies of doet stortingen, meestal bij een verzekeraar of bank. Deze opbouw gebeurt met fiscaal voordeel: de inleg is – binnen fiscale grenzen – aftrekbaar in box 1 van de inkomstenbelasting. Op het moment dat u met pensioen gaat, ontvangt u een periodieke uitkering. Over die uitkering betaalt u dan belasting, veelal tegen een lager tarief dan tijdens uw werkzame leven — tenzij uw pensioeninkomen tot een hoger tarief leidt. Tot die tijd is het opgebouwde kapitaal vrijgesteld van belastingheffing in box 3. Daarmee is een lijfrente een aantrekkelijke vorm van pensioenaanvulling. Let op: het fiscale voordeel geldt alleen indien u aantoonbaar een pensioentekort heeft. Of daarvan sprake is, kan een financieel adviseur samen met u beoordelen. Verleden: veel oude lijfrentes via verzekeraars In de afgelopen decennia zijn er in Nederland veel lijfrentecontracten afgesloten, met name in de jaren ’80, ’90 en 2000. Dit gebeurde vaak via verzekeringsmaatschappijen in de vorm van een zogenoemde lijfrenteverzekering. In die tijd bood de combinatie van belastingaftrek en de spaarloonregeling een aantrekkelijk voordeel. De spaarloonregeling is echter sinds 2012 afgeschaft. Daarnaast zijn veel van deze oudere producten in een andere tijd ontwikkeld – met toen geldende aannames over rendement, rente en kosten. Destijds waren illustraties met verwachte rendementen van 8, 10 of zelfs 12 procent niet ongebruikelijk. Deze hooggespannen verwachtingen bleken in de praktijk niet houdbaar. Daarom is wetgeving aangepast: aanbieders zijn nu verplicht om te werken met realistischere projecties, zoals het gemiddelde rendement over de afgelopen 20 jaar, met een standaard van 4% en een scenario met een pessimistisch rendement. Samen met de vaak relatief hoge kosten en veranderde marktomstandigheden verklaart dit waarom veel klanten vandaag de dag een lagere opbrengst ervaren dan ze oorspronkelijk voor ogen hadden. Sinds 2008 is het ook mogelijk om een lijfrente op te bouwen via een bancaire oplossing, zoals banksparen. Deze producten zijn vaak transparanter van opzet, kennen doorgaans lagere kosten en bieden heldere voorwaarden. Heeft u een oude lijfrenteverzekering? Dan is het raadzaam om te onderzoeken of deze nog past bij uw huidige situatie en doelen. Denk daarbij ook aan de verhouding tussen het te verwachten rendement en het risico dat u loopt. Uw mogelijkheden bij een lopende lijfrente Als u zich nog in de opbouwfase bevindt en uw lijfrente nog meerdere jaren loopt, is het zinvol om samen met een adviseur te bekijken of uw product nog aansluit bij uw huidige risicoprofiel en doelstellingen. Met name bij beleggingsproducten kan het zijn dat het gekozen profiel niet meer past bij uw persoonlijke voorkeuren of situatie. Daarnaast kan het rendement van het product achterblijven bij de marktontwikkelingen, of kunnen de kosten relatief hoog zijn. Ook is het relevant om na te gaan of uw verzekering een (deels) gegarandeerde opbouw kent, bijvoorbeeld in de vorm van:

• een gegarandeerd jaarlijks rendement (garantierendement),
• een gegarandeerd kapitaal op de einddatum, of
• winstdeling (op basis van resultaten van de verzekeraar).

Deze garanties kunnen van invloed zijn bij de beoordeling of het verstandig is om het product te behouden of aan te passen. Een adviseur helpt u bij het inventariseren van deze aspecten en kan samen met u beoordelen of het zinvol is om de bestaande polis voort te zetten of een ander product te beschouwen, zoals een bancair product. Vlak voor pensionering: risico’s beheersen Wanneer de pensioendatum nadert, neemt het belang van kapitaalbehoud toe. Dit betekent vaak dat het een goede keuze is om het risico binnen uw lijfrente te verminderen. Bij moderne beleggingsproducten wordt dit automatisch gedaan via zogenaamde ‘life-cycle’-strategieën, waarbij het risico afneemt naarmate u dichter bij de pensioendatum komt. Als u echter een ouder product heeft waarin nog volledig belegd wordt, kan het verstandig zijn om zelf actie te ondernemen. Denk bijvoorbeeld aan een fiscale, geruisloze overdracht naar een bankspaarproduct met vaste rente of, indien mogelijk, een wisseling van beleggingsfonds. Een geruisloze overdracht houdt in dat u het lijfrentekapitaal kunt overhevelen naar een ander lijfrenteproduct zonder dat u tussentijds belasting betaalt of boetes verschuldigd bent. De nieuwe aanbieder neemt dan het opgebouwde kapitaal over binnen de fiscale voorwaarden. Wat gebeurt er bij de einddatum van uw lijfrente? Op de afgesproken einddatum – ook wel expiratie genoemd – stopt de opbouwfase van uw lijfrente. Dit moment was bij oudere producten vaak standaard gesteld op 65 jaar. Door de gestegen AOW-leeftijd komt het regelmatig voor dat de lijfrente vrijvalt vóór het moment dat iemand daadwerkelijk met pensioen gaat. U heeft dan doorgaans twee mogelijkheden als uw lijfrente de einddatum heeft bereikt: 1. De opbouwfase verlengen U kunt ervoor kiezen om uw lijfrente niet direct te laten uitkeren, maar door te sparen of beleggen in een nieuw product. Dit wordt ook wel het verlengen van de opbouwfase genoemd. De wet biedt u de mogelijkheid om dit uit te stellen tot maximaal vijf jaar na het bereiken van uw AOW-leeftijd. Het voordeel hiervan is dat u meer tijd heeft om het kapitaal verder aan te laten groeien en dat de uitkeringen later wellicht in een lager belastingtarief vallen. 2. De lijfrente omzetten in een uitkering U kunt er ook voor kiezen om het opgebouwde kapitaal aan te wenden voor een periodieke uitkering. Dit kan via een tijdelijke lijfrente bij een bank of een levenslange uitkering bij een verzekeraar. Voor nieuwe regime-lijfrentes geldt dat de uitkering minimaal vijf jaar moet duren vanaf de AOW-datum en uiterlijk vijf jaar na het bereiken van de AOW-leeftijd moet ingaan. Let op: als u de uitkering te lang uitstelt of het kapitaal in één keer laat uitkeren, kan dat fiscale nadelen hebben. Zo betaalt u altijd belasting over de volledige waarde, maar bij een eenmalige uitkering kan dit in een hogere belastingschijf vallen. Daarnaast kan er een revisierente van 20% worden opgelegd. In veel gevallen is het daarom niet verstandig om het kapitaal ineens af te kopen.